Dynastie en Fotografie: tentoonstelling

 

Een herdenkingstentoonstelling ter gelegenheid van het 175-jarige bestaan van België en het 25-jarig bestaan van de Federale Staat Onder de Hoge Bescherming van Z.K.M. de Koning en H.K.M. de Koningin - van 20 april tot 31 december in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis.

Ter gelegenheid van de 175ste verjaardag van België brengen de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis (Jubelparkmuseum), in samenwerking met het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK), een eerbetoon aan de rol die onze dynastie speelde in de ontwikkeling van de fotografie in België. Een originele benadering van de Belgische geschiedenis!

Het vorstenhuis kende de fotografie van bij zijn ontstaan in 1839 een bevoorrechte positie toe en stimuleerde de democratisering ervan bij de overgang van de negentiende naar de twintigste eeuw. Alle leden van de koninklijke familie lieten zich fotograferen en verschillenden onder hen toonden zich uitstekende fotografen. Los van de evolutie van de technieken - van geposeerde studiofoto tot momentopname - uit zich in de foto's en hun talloze toepassingen de veranderende verhouding tussen de koninklijke familie en de burgers. Een grote verzameling nooit gepubliceerde foto's van het KIK - die ongewoon of ontroerend zijn - toont de koninklijke familie terwijl zij deelgenoot is van de vreugde of het verdriet van het Belgische volk. Bij de tentoonstelling werd de publicatie Dynastie en fotografie uitgebracht.

 

Onze vorsten en de fotografie

De relatie tussen de geschiedenis van de Belgische monarchie en de fotografie is veelzijdig; ze ontstonden rond hetzelfde tijdstip. Het nieuws van de ontdekking van de fotografie is nog maar net bekend, of fotografen willen de koning er al warm voor maken door hem hun eerste clichés aan te bieden. Binnen de kortste keren vormen de koninklijke portretten en grote evenementen uit de regeerperiode bevoorrechte onderwerpen.

De koningen en hun familieleden tonen van hun kant een grote belangstelling voor deze nieuwe techniek die de wereld van het beeld verovert. Prinses Charlotte verzamelt foto's en voegt ze samen in prachtige albums. De hertog van Brabant, de toekomstige Leopold II, verleent zijn steun aan een fotografische campagne met de grote monumenten van ons land als onderwerp.

En wanneer de vooruitgang van de techniek het fotograferen binnen handbereik van de liefhebber brengt, zullen Albert I en Elisabeth er zich met passie en talent op toeleggen. Later blijkt Leopold III, met de clichés die hij verzamelde tijdens zijn etnografische ontdekkingsreizen, een uitstekende reporter te zijn. Boudewijn waagt zich al in zijn kindertijd aan het maken van kiekjes en deze interesse zal hem niet meer loslaten. Ook de huidige koningin heeft bij verschillende gelegenheden een grote belangstelling getoond voor de kunst van de fotografie en er haar steun aan verleend.

 

De fotografie geeft een gezicht aan het ambt van koning

Met de snelle ontwikkelingen van de fototechniek en haar reproductiemiddelen, wordt het beeld van koningen, koninginnen en de leden van hun familie bij een steeds ruimer publiek verspreid. Het is dankzij de fotografie dat het ambt van koning een gezicht heeft gekregen; deze voor vele burgers erg abstracte functie wordt nu belichaamd door de gezichten, uitdrukkingen en houdingen van personen met wie het gewone volk zich kan identificeren.

Deze evolutie verloopt nog traag tijdens de regering van Leopold I en de eerste regeerjaren van Leopold II, maar komt in een stroomversnelling op het einde van de 19de eeuw. Ze neemt een beslissende wending ten tijde van Albert I en Elisabeth. Vanaf dan zal de fotografie het beeld verspreiden van een hechte en gelukkige koninklijke familie wat zonder meer in de smaak valt bij de bevolking en het prestige van de monarchie vergroot.

Nieuwe modernere en vooral populaire verspreidingswijzen zoals postkaartjes en geïllustreerde weekbladen brengen de koninklijke foto's binnen ieders bereik. Stilaan moeten de strenge portretten wijken voor gezelligere beelden van de leden van de koninklijke familie die zich laten fotograferen in de intimiteit van het dagelijks leven. De productie en verspreiding van beelden blijven toenemen tot het hoogtepunt dat we vandaag kennen.

 

De "reportages" van het KIK

In de loop der jaren werd de fototheek van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium verrijkt met fondsen gekocht van verschillende fotografen en waarvan een belangrijk deel de documentatie van kunst betreft. Ook de "niet-artistieke" clichés van deze fondsen werden aangekocht indien ze nuttig werden bevonden voor de culturele geschiedenis van ons land. Bij het aanvaarden van negatieven was het Instituut steeds veeleisend op vlak van de kwaliteit.

De verworven foto's die betrekking hebben op de documentatie van kunst worden, samen met de foto's van de fotografen van het KIK, ingevoerd in de (online) databank van het Instituut. Deze telt momenteel meer dan een half miljoen afbeeldingen. Foto's die geen kunstwerken voorstellen, krijgen geen prioriteit bij het digitaliseren. Maar in afwachting van hun publicatie op het internet blijven ze, zoals al onze foto's, ter raadpleging in de leeszaal van het Instituut, onder de rubriek "reportages".

De voorgestelde onderwerpen zijn erg uiteenlopend en werden in twaalf grote thema's onderverdeeld: dieren, astronomie, plechtigheden, flora, folklore, oorlog, portretten, beroepen, spektakels, sport, voertuigen en tot slot, maar niet in het minst, het belangrijk fonds gewijd aan de koninklijke familie. Dit illustreert immers de belangrijke loop van de geschiedenis van ons land, de "grote geschiedenis", maar toont ook het dagelijkse leven van alle Belgen in hun vreugde en leed.