Hommage aan Paul Coremans

Precies 50 jaar geleden, op 11 juni 1965, werd het overlijden van de Belgische onderzoeker Paul Coremans wereldwijd onthaald als een onschatbaar verlies voor het cultureel erfgoed. Deze eerste directeur van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK, Brussel) en gerenommeerd expert van het UNESCO had de hele wereld afgereisd, van Borobudur tot Krakau, van Bali tot Aboe Simbel, van Bonampak tot Palmyra, om de vinger aan de pols te houden van de grootste meesterwerken van de mensheid. Van 15 tot 17 juni organiseert het KIK een internationaal symposium dat de talrijke facetten belicht van deze opmerkelijke Belgische savant en humanist die nog steeds weinig gekend is in ons land.

Wanneer Coremans in 1934 wordt benoemd tot verantwoordelijke van de Dienst voor Belgische Documentatie in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, wordt de toen 26-jarige doctor in de scheikunde ook belast met de oprichting van een laboratorium voor de studie van kunstwerken. Vanaf het begin past hij de recentste beeldvormingstechnieken (ultraviolet, infrarood...) toe om kunstvervalsingen te ontmaskeren. Zijn expertise maakt hem in 1946 tot een van de protagonisten in het proces tegen de beroemde kunstvervalser Han van Meegeren, auteur van de valse schilderijen van Vermeer van Delft die werden verkocht aan de nazi-rijksmaarschalk Hermann Göring.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog coördineert Coremans een documentatiecampagne van bedreigde kunstwerken en monumenten die uitmondt in 160 000 foto's en werkt hij richtlijnen uit voor de bescherming van het erfgoed in tijden van conflict. Vervolgens is hij actief als een van de Monuments Men belast met de recuperatie van meesterwerken geroofd door de nazi's.

Het is hij die in België het innovatieve concept van de interdisciplinaire benadering van kunstwerken ontwikkelt: het verenigen - met een gelijkwaardige inbreng - van specialisten in de humane wetenschappen en de exacte wetenschappen, in samenwerking met fotografen en technici. Deze benadering leidt tot de oprichting van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium waarvan hij in 1948 de eerste directeur wordt. Dit vooruitstrevende expertisecentrum zou als  voorbeeld fungeren voor het buitenland.

In 1950-51 leidt Coremans de restauratie van het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck en laat zich daarbij reeds omringen door de grootste internationale specialisten. Zijn werk is een onvermijdelijke bron van inspiratie voor de huidige restauratiecampagne, waarbij de methodes die hij op punt stelde nog steeds met veel succes worden toegepast.

Coremans is een van de spilfiguren van de oprichting van verschillende instellingen ter bescherming van het werelderfgoed: het ICOMOS (International Council on Monuments and Sites) en het ICCROM (International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property).

De directeur-generaal van het ICCROM, dr. Stefano De Caro, zal als keynote speaker het symposium ter hommage aan Paul Coremans opluisteren. Deze wetenschappelijke bijeenkomst belooft uitzonderlijk te worden: Belgische en buitenlandse onderzoekers hebben geput uit de archieven van Coremans die sinds enkele jaren in het KIK zijn geïnventariseerd, maar ook uit die van talrijke instellingen die sinds langer dan een halve eeuw contacten onderhouden met het Instituut. Het resultaat van hun werk zal een nieuw licht werpen op de fascinerende persoonlijkheid van Paul Coremans, een wetenschappelijk visionair.

Zijn verwezenlijkingen en visie zijn meer dan ooit brandend actueel, in een periode waarin het erfgoed in conflictzones grootschalige vernielingen ondergaat en de nalatigheid en budgettaire besparingen in vredestijd een nog fatalere bedreiging vormen.

Internationaal symposium Paul Coremans: Een Belgische "Monuments Man" en zijn impact op de bescherming van cultureel erfgoed wereldwijd - 15-17 juni 2015