The Brueg(H)el phenomenon - Publicatie

Twintig jaar wetenschappelijke analyse gewijd aan het geschilderde oeuvre van Pieter Bruegel de Oude en aan de kopieën van zijn zoon Pieter Brueghel de Jonge monden uit in een publicatie:

The Brueg(H)el phenomenon
Paintings by Pieter Bruegel the Elder and Pieter Brueghel the Younger, with a special focus on techniques and copying practices

Christina Currie en Dominique Allart

Dit boek is de culminatie van een langdurig onderzoeksproject uitgevoerd door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium in partenariaat met de Université de Liège. Negentien Belgische en buitenlandse musea en tal van privé-verzamelingen verleenden hun medewerking.

De fascinatie voor de werken van Pieter Bruegel in de decennia na zijn dood in 1569, wordt slechts geëvenaard door de publieke interesse die ze vandaag opwekken. Aan het einde van de zestiende en in de eerste helft van de zeventiende eeuw bevochten de meest ambitieuze kunstverzamelaars elkaar om de enkele schilderijen die nog op de kunstmarkt circuleerden. Een dergelijke context was een ideale stimulans voor de productie van kopieën en pastiches; er werden zelfs vervalsingen geïdentificeerd.

In diezelfde periode wierp de oudste zoon van Pieter Bruegel, Pieter de Jonge (wiens naam wordt geschreven als "Brueghel", zoals de signatuur uit zijn vroege loopbaan), zich op als legitieme opvolger. Hij maakte gebruik van het van zijn vader geërfde werkmateriaal om replieken te produceren waarvan de rigoureuze getrouwheid des te meer verbaast als men weet dat de originelen vaak verspreid waren over ontoegankelijke privé-verzamelingen. Dankzij zijn atelier, waarin het werk naar de toenmalige Antwerpse traditie op collectieve wijze was georganiseerd, slaagde hij erin om honderden kopieën op de markt te brengen, van een variërende kwaliteit naargelang het geviseerde cliënteel. Dit fascinerende fenomeen verdiende een diepgaande studie en herevaluatie in het licht van de toenmalige historische en economische context.

De onderzoeken uitgevoerd in het kader van het uitgebreide studieproject waren gericht op een representatief ensemble van schilderijen van Pieter Brueghel de Jonge en Pieter Bruegel de Oude. Met betrekking tot deze laatste werden essentiële ontdekkingen gedaan die ons ertoe leidden om zijn kunst te herbekijken, maar ook, op een algemenere manier, om de evolutie van de schilderkunstige praxis in de oude Nederlanden in de zestiende eeuw opnieuw te evalueren. Het is dus evenzeer een diepgaande studie van de techniek van Pieter Bruegel de Oude die hier wordt voorgelegd. In de marge van het onderzoek van een reeks topwerken van deze kunstenaar, en in het licht van de observaties die er reeds over werden geuit, wordt aan de hoogstcontroversiële Val van Icarus uit de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België een samenvattend dossier gewijd.

De werken afkomstig uit het atelier van Pieter Brueghel de Jonge, geanalyseerd met de modernste wetenschappelijke beeldvormings- en laboratoriummethodes zodat de kleinste details in uitvoering vergeleken konden worden, hebben een gedeelde technologische vingerafdruk onthuld. Dit laat toe om hen te onderscheiden van de kopieën die buiten de controle van de kunstenaar werden geproduceerd. Praktische reconstructies van de door hem gebruikte procedés schragen dit discours. Zo werden onder meer zeer subtiele stijleigenheden gedetecteerd, die het mogelijk maken om in een aanzienlijk aantal gevallen de persoonlijke tussenkomst van Pieter Brueghel de Jonge te isoleren van die van zijn medewerkers. 

Het boek en de begeleidende dvd bevatten meer dan duizend illustraties. Zo wordt het geheel van het visuele materiaal van de 70 bestudeerde werken ter beschikking gesteld van de wetenschappelijke gemeenschap: gedetailleerde onderzoeken van het verfoppervlak, infraroodreflectogrammen, röntgenfoto's, gegevens van jaarringenonderzoek, scheikundige analyses (meer bepaald ramanspectroscopie en GC-MS en SEM-EDX). 

 Bekijk de inhoudstafel

Publicatie verwacht voor begin 2012, in de reeks Scientia Artis.

Bestel nu reeds uw exemplaar!


a

b

d

c

 

a) Pieter Bruegel de Oude, Prediking van Johannes de Doper, detail, normaal licht (Boedapest, Szépmüvészeti Múzeum).

b) Pieter Bruegel de Oude, Prediking van Johannes de Doper, detail, infraroodreflectogram (Budapest, Szépmüvészeti Múzeum).

c) Pieter Brueghel de Jonge, Prediking van Johannes de Doper, detail, normaal licht (Brugge, Groeningemuseum).

d) Pieter Brueghel de Jonge, Prediking van Johannes de Doper, detail, infraroodreflectogram (Brugge, Groeningemuseum).