Atelier muurschilderkunst > Zavel


Studie en restauratie van de muurschilderingen van Jean Van der Plaetsen (1862-1867) in het koor van de Onze-Lieve-Vrouw-ter-Zavelkerk, Brussel


De studie en de conservatie-restauratiebehandeling worden uitgevoerd door het atelier muurschilderingen van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK): Christine Bertrand, Linda Van Dijck, Estelle De Groote, Sofie Stuyck, Hannelore Standaert en Klara Peeters (stagiaire).

Dit project werd mogelijk gemaakt dankzij een anoniem mecenaat en de subsidies toegekend door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest op advies van de Directie Monumenten en Landschappen. De restauratie loopt tot eind 2016.

De muurschilderingen zelf worden behandeld door het atelier steensculptuur van het KIK. Klik hier voor de projectbeschrijving



De muurschilderingen die u vandaag in het koor kan bewonderen, werden tussen 1862 en 1867 uitgevoerd door de Gentse schilder Jean Van der Plaetsen. Hij baseerde zich daarbij op de 15de-eeuwse schilderingen die enkele jaren eerder waren ontdekt bij het verwijderen van de pleisterlagen in het kerkinterieur.

In de 19de eeuw wekte de middeleeuwse kunst een grote belangstelling op. Ze werd gewaardeerd als getuige van een zogenaamde “nationale” traditie en als voorbeeld voor eigentijdse, neogotische creaties. Die voorbeeldfunctie vond men minstens zo belangrijk als de bewaring van de werken zelf. Zo werden oude schilderingen vaak verwijderd en opnieuw geschilderd op nieuw pleisterwerk om op die manier hun beeld voor de toekomst te bewaren. Bij dergelijke drastische restauraties baseerde de schilder zich aanvankelijk wel op het oude voorbeeld dat ter plaatse was aangetroffen, maar genoot hij tegelijk een verregaande artistieke vrijheid.

Dit is precies wat er voor de muurschilderingen in het koor van deze kerk is gebeurd. Vanwege hun slechte bewaringstoestand werd in de 19de eeuw beslist om de schilderingen volledig weg te schrapen en “in 15de-eeuwse stijl” te herschilderen. Gelukkig werden ze voor het verwijderen zorgvuldig gedocumenteerd met foto’s, tekeningen en aquarellen. Op basis van deze documenten diende de schilder Jean Van der Plaetsen een ontwerp in voor de restauratie. Ondanks felle kritiek op zijn “te persoonlijke” interpretatie van de iconografie, werd hij toch geselecteerd om het werk tussen 1862 en 1867 uit te voeren.

Vandaag zijn de 19de-eeuwse muurschilderingen van Van der Plaetsen op hun beurt toe aan een restauratie. Dit gebeurt uiteraard volgens de hedendaagse normen, waarbij zoveel mogelijk van het origineel wordt bewaard. Met een minimale interventie trachten de conservatoren-restaurateurs de leesbaarheid van de voorstellingen te verhogen. Hierbij respecteren ze de originele materialen en hun natuurlijke veroudering.

Verschillende voorstudies hebben meer inzicht geboden in de techniek en het materiaalgebruik van Van der Plaetsen, waardoor de behandelingsmethodes op punt konden worden gesteld. Zes panelen werden gerestaureerd tijdens een pilootproject in 2014-2015 en dienen als referentie voor de huidige behandeling van alle overige taferelen.