Ga verder naar de inhoud

ArtGarden: Onderzoek Besloten Hofjes en preventieve conservering van Mixed-Media objecten

Hoe conserveer je objecten waarin diverse materialen samenkomen, zoals de Mechelse Besloten Hofjes? Binnen het ArtGarden-project bepaalt een interdisciplinair onderzoeksteam de ideale bewaaromstandigheden voor dit soort historische multimedia-objecten. De resultaten maken we toegankelijk voor de brede erfgoedsector via een online tool.

Periode
2015 - 2022
Partners
KU Leuven
Universiteit Antwerpen
Meer weten?
Marjolijn Debulpaep, hoofd Preventieve Conservatie
Toon email

Aanleiding: de restauratie van de Mechelse Hofjes

In 2014 startte een interdisciplinair team van zelfstandige restauratoren de restauratie van de zeven Mechelse Besloten Hofjes, in het Museum Hof van Busleyden. De Hofjes zijn een unieke verzameling rijkelijk gestoffeerde retabelkasten uit het begin van de 16de eeuw en zijn opgenomen in de Vlaamse Topstukkenlijst. Ze zijn gevuld met delicate sculpturen, objecten en elementen in een veelheid aan materialen: hout, zijde, was, albast, pijpaarde, perkament, glas, koraal, metaal … Het is een unicum dat de Hofjes zo goed bewaard zijn gebleven.

Preventieve conservering

Tegelijk met de restauratie gingen de projectpartners op zoek naar de beste manier om de Besloten Hofjes te bewaren voor de toekomstige generaties, door middel van preventieve conservering. “Een complex vraagstuk, want elk materiaal heeft zijn eigen specifieke eisen”, zegt Marjolijn Debulpaep, hoofd Preventieve Conservatie bij het KIK. “Op basis van een diepgaande analyse van de Hofjes en een aantal andere multimedia-objecten bepalen we voor deze objecten de optimale bewaaromstandigheden volgens de 10 risicofactoren voor cultureel erfgoed.”

Werkwijze en analysetechnieken

Met het oog op een optimale conservering van deze materialen, deden de partners verschillende onderzoeken waarbij tal van analysetechnieken werden toegepast.

Kunsthistorisch en kunsttechnisch bronnenonderzoek

Beschrijving van de herkomst, historische context en iconografie van de objecten, en van de historische technieken en materialen die de vervaardigers gebruikten.

Wetenschappelijke beeldvorming

De textuur, de vormen en de dieptestructuur van de Hofjes en andere objecten werden in beeld gebracht met moderne beeldvormingstechnieken:

Wetenschappelijk onderzoek naar materialen en technieken

De laboratoria van het KIK, de Universiteit Antwerpen en de KU Leuven laten hun expertise los op de verschillende casestudies die werden uitgekozen binnen het project. Ze brengen de schitterende gebruikte materialen en de aanwezige degradatieprocessen in kaart.

Voor de identificatie van de materialen en degradatieprocessen werken we vooral met niet-invasieve analysetechnieken, zoals X-straalfluorescentie. Waar nodig nemen we kleine stalen van het materiaal voor bijkomende analyse.

Marina Van Bos, hoofd Labo papier, leder en perkament van het KIK

Een gebruiksvriendelijke Decision Support Tool voor de erfgoedsector

Elke Otten: “In de loop van 2021 lanceren we AGATO: een online tool om erfgoedprofessionals te helpen bij de preventieve conservering van mixed-media objecten. De verschillende materialen in deze complex samengestelde objecten hebben immers elk hun specifieke eisen voor bewaring.”

Wilt u nagaan welke risico’s de materialen in uw mixed-media object lopen en hoe u schade kan vermijden? In AGATO voert u basisinformatie in over uw object, de materialen, hun conditie en de omgevingsomstandigheden. Zo krijgt u direct een beoordeling van de risico’s voor uw object en nuttige aanbevelingen.

In de loop van 2021 komt de tool online. Houd de nieuwspagina dus in de gaten!

Unieke interdisciplinaire samenwerking

Het project wordt uitgevoerd door een interdisciplinair team. Elk materiaal vraagt immers om een aanpak en expertise op maat.

De coördinatie gebeurt door de cel voor preventieve conservatie. Binnen het KIK onderzoeken de labo’s de materialen en technieken van de casestudies, worden ook het glasatelier en textielatelier betrokken, en verzorgt het departement documentatie de algemene beeldvorming.

De andere partners zijn de KU Leuven (Illuminare – Studiecentrum voor Middeleeuwse Kunst en het Book Heritage Lab) en de Universiteit Antwerpen (onderzoeksgroep AXES).

Dit project kwam tot stand met de gulle steun van onze financiële partners

Dit onderzoeksproject werd gefinancierd door het BRAIN-programma van BELSPO.

Meewerken aan het erfgoedonderzoek van morgen?

Erfgoed is van iedereen. Zorg jij mee dat ook de volgende generaties ervan kunnen genieten?

Volgend project

PHySICAL: op zoek naar reinigingsoplossingen voor Aziatische lak

Binnen het project PHySICAL (Profound study of Hydrous and Solvent Interactions in Cleaning Asian Lacquer) zoeken het KIK, de UGent en de KMKG uit hoe ze lakoppervlakken het best kunnen reinigen. Het resultaat? Een chemisch en fysisch beproefd reinigingsprotocol om de prachtige Aziatische lakcollectie in het Museum Kunst & Geschiedenis van de KMKG opnieuw te laten blinken.

Bekijk dit project