De 'hartendieven van de maand' worden de 'hartendieven van de Fototheek'
In januari 2025 presenteerde de Fototheek van het KIK haar allereerste ‘hartendief van de maand’. Sindsdien werd elke maand een deel van haar collectie fotografische archieven in de kijker gezet. Zo kreeg het publiek een inkijk in de rijkdom en diversiteit van de collectie en werd tegelijk de expertise van de medewerkers van het Instituut belicht.
Na een zomerse onderbreking maken de hartendieven vandaag hun rentree in een nieuw ritme. Ze worden voortaan ‘de hartendieven van de Fototheek’ en verschijnen drie tot vier keer per jaar. Dit nieuwe ritme heeft tot doel de medewerkers van de Fototheek meer tijd te geven voor hun kerntaak: de online databank voortdurend aanvullen en verbeteren.
Om deze nieuwe formule in te wijden richt de Fototheek haar blik op een bijzondere categorie erfgoed: het natuurlijk erfgoed.
Erfgoed dat evenzeer bescherming verdient
De gebeurtenissen die de zomer van 2026 hebben getekend — bosbranden, hittegolven en de gevolgen daarvan voor onze landschappen — nodigen ons vandaag uit om met een nieuwe blik te kijken naar het natuurlijk erfgoed dat ons omringt. Markante bomen, parken, historische tuinen, landschappen en groene ruimtes vormen een essentieel onderdeel van ons Belgisch erfgoed. Net als monumenten of kunstwerken vertellen ze een verhaal, getuigen ze van een bepaalde periode en dragen ze bij aan de identiteit van onze gebieden. Het gaat bovendien om kwetsbaar erfgoed dat voortdurend verandert en waarvan het behoud vandaag meer dan ooit onze aandacht verdient.
Binnen haar collectie bewaart de Fototheek van het KIK sporen van dit uitzonderlijke erfgoed. Deze beelden van markante bomen herinneren ons eraan dat erfgoed niet alleen bestaat uit wat door de mens werd gebouwd of vormgegeven. Het natuurlijk erfgoed maakt volwaardig deel uit van ons gemeenschappelijk verleden en verdient het eveneens om te worden gedocumenteerd, bestudeerd en doorgegeven.
Foto boven: park van het Kasteel Hertoginnedal (foto X105865)
Foto rechts: Zoniënwoud, Rood-Klooster (foto A103607)
Foto hieronder: de Iwoigne in Houyet (foto A112863)
Documenteren om beter te leren kennen
Achter elke foto in de inventaris gaat belangrijk onderzoeks- en documentatiewerk schuil. De Cel kunsthistorisch onderzoek en inventaris speelt daarin een essentiële rol: zonder hun expertise, hun kennis van het grondgebied en hun terreinwerk zouden deze beelden niet correct kunnen worden geïdentificeerd, gecontextualiseerd en opgenomen in de collecties van het Instituut. Een boom, park of erfgoedtuin fotograferen betekent immers niet alleen dat men er een mooi beeld van bewaart. Het is noodzakelijk de locatie te kunnen identificeren, de geschiedenis ervan te begrijpen, de elementen waaruit ze bestaat te herkennen en ze in een bredere erfgoedcontext te plaatsen.
Dit inventarisatiewerk geeft de door de Fototheek bewaarde foto’s hun volle betekenis. Het maakt van een beeld een documentaire bron, die in de loop der tijd kan worden geraadpleegd, vergeleken en aangevuld. Dankzij de samenwerking tussen kunsthistorici, fotografen en documentalisten kan het Belgisch erfgoed — zowel cultureel als natuurlijk — via BALaT voor een zo breed mogelijk publiek toegankelijk worden gemaakt. Achter elke fiche schuilt een gezamenlijke inspanning die bijdraagt aan de kennis en het behoud van ons erfgoed.
Foto's hieronder : bedevaartboom (foto B181132), hout in Champlon (foto M285880), oude boom op de weg naar Nisramont (foto M285931) en linde van Vî Pays in Bioul (foto X155056)
Anticiperen, beschermen, doorgeven
De aandacht voor het natuurlijk erfgoed sluit ook aan bij het werk van de Cel duurzaamheid binnen het KIK en bij de systemen voor crisisbeheer die het Instituut heeft ontwikkeld. Periodes van extreme hitte, bosbranden, overstromingen en steeds intensere weersfenomenen herinneren ons eraan hoe kwetsbaar erfgoed — zowel cultureel als natuurlijk — kan zijn in het licht van veranderingen in het milieu en noodsituaties. Op deze risico’s anticiperen, preventieve maatregelen ontwikkelen en snel kunnen reageren wanneer zich een crisis voordoet, zijn vandaag onmisbare aspecten van erfgoedzorg.
Binnen het KIK maakt deze reflectie deel uit van een globale aanpak waarin duurzaamheid, preventie en crisisbeheer worden samengebracht. Het doel is het Instituut en zijn partners beter in staat te stellen collecties, monumenten en erfgoedsites te beschermen in uitzonderlijke situaties. Het natuurlijk erfgoed herinnert ons eraan dat behouden ook anticipatie betekent. De foto’s die in de Fototheek worden bewaard zijn getuigen van de toestand van een plaats of landschap op een bepaald moment. Ze maken het mogelijk veranderingen te documenteren, evoluties te meten en misschien beter te begrijpen wat we dreigen te verliezen.
Het natuurlijk erfgoed door de lens van het KIK
Met deze nieuwe hartendief wil de Fototheek haar blik dan ook verruimen, voorbij muren, monumenten en de kunstwerken die binnenshuis worden bewaard. Door bomen en, ruimer gezien, het Belgische natuurlijk erfgoed in de kijker te zetten, herinnert ze ons eraan dat fotograferen, documenteren en doorgeven ook manieren zijn om zorg te dragen voor onze leefomgeving. Nu de gevolgen van de klimaatverandering en andere ontwikkelingen deze opdracht steeds dringender maken, krijgen deze beelden een bijzondere betekenis: ze zijn tegelijk documenten, sporen en een uitnodiging om met een andere blik naar ons erfgoed te kijken.
Foto links: kleine waterval van Gelbressée (foto A112850)
Meer nieuws van het KIK
Red bijzonder erfgoed én win prijzen met de Erfgoedtombola
Dit najaar strijden twaalf Belgische erfgoedprojecten om een restauratiebudget tot wel € 150.000. Wie uiteindelijk met die som gaat lopen? Dat bepaal jij. Van 15 september tot en met 15 november 2026 kan je stemmen op je favoriet in de Erfgoedtombola. En zoals dat hoort bij een tombola, komt daar een grote prijzenpot bij.
Verkenning van de verflaag: kijkvensters voor De Prediking van Johannes de Doper
Begin 2024 werd het schilderij De Prediking van Johannes de Doper uit de ontwijde Heilig Hartkerk in Aalst de overtuigende winnaar van de Erfgoed Challenge 2023 van het KIK en de Nationale Loterij.
In dat kader is sinds deze zomer het eerste kijkvenster aangebracht. Daarmee krijgen onze experts voor het eerst een directe blik op wat er onder de bovenste verflagen verborgen zit.