De preparatie van monsters voor C14-analyse
Het voorbereiden van monsters voor analyses met behulp van koolstof 14 verloopt in een aantal stappen. Marie-Gabrielle Durier en Élise Brunello doen ze uit de doeken met botmateriaal als voorbeeld.
Schoonmaken met de microboor
De eerste fase bestaat uit het schoonmaken van de botstalen afkomstig van vooral Europese archeologische vindplaatsen (voornamelijk in België). Marie-Gabrielle legt uit: "De stalen worden per post ontvangen en vervolgens gereinigd door het oppervlak af te schuren met een microboor. Die boor wordt ook gebruikt om het sponsachtige binnenste gedeelte van het bot te verwijderen. Dat bevat immers weinig van het collageen dat nodig is voor de C14-analyse. Dat sponsachtig deel is gevoeliger om contaminatie (zoals humuszuren uit de bodem) op te nemen dan het harde gedeelte van het bot."
Isolatie en zuivering van collageen
In de tweede fase wordt het collageen dat uit het bot gehaald moet worden geïsoleerd en gezuiverd. "Om dit te doen worden de monsters versneden en verdelen we ze over meerdere buisjes, waaraan verschillende oplosmiddelen worden toegevoegd", vertelt Marie-Gabrielle. "Eerst 8% zoutzuur (HCl), gevolgd door een base (NaOH) om de humuszuren (die uit de grond komen) te verwijderen. Daarna voegen we opnieuw zoutzuur (HCl) toe om de base te neutraliseren". Dit is een standaardprotocol dat vaak wordt gebruikt in laboratoria voor koolstof-14-datering. Het collageen wordt vervolgens uit het bot onttrokken in een zure oplossing (pH-waarde 3) in een oven bij 90°C en dit gedurende 10 uur.
Grafitisatieproces
Als derde stap wordt het geëxtraheerde en gefilterde collageen gevriesdroogd. "Hierdoor verdampen de oplosmiddelen die in het zuiveringsproces zijn gebruikt en houden we alleen het collageen uit het bot over, dat er wit en sponsachtig uitziet als het van goede kwaliteit is", legt Marie-Gabrielle uit. "Dit collageen wordt vervolgens gebrand en gegrafitiseerd. Grafitisatie is een proces waarbij het monster eerst wordt omgezet in koolstofdioxide (CO2) en vervolgens in vast grafiet (koolstof). Uiteindelijk wordt deze koolstof in het MICADAS (Mini Carbon Dating System) gebracht, dat gebruikmaakt van massaspectrometrie om radiokoolstofmetingen uit te voeren: deze techniek telt direct het aantal koolstof-14 atomen dat in een monster aanwezig is."
Wist je trouwens dat de MICADAS (Mini Carbon Dating System) van het KIK de enige deeltjesversneller voor C14-datering in België is? Het werd aangekocht met de steun van de Nationale Loterij.
Kom meer te weten over het Labo koolstofdatering:
Meer nieuws van het KIK
De 'hartendieven van de maand' worden de 'hartendieven van de Fototheek'
De 'hartendieven van de maand' worden de 'hartendieven van de Fototheek': voortaan verschijnen ze drie tot vier keer per jaar. Dit nieuwe ritme geeft de medewerkers van de Fototheek meer tijd om met dezelfde nauwgezetheid verder te werken aan het invoeren, documenteren en corrigeren in de online databank BALaT.
Voor deze nieuwe start heeft de Fototheek ervoor gekozen een heel bijzonder erfgoed in de kijker te zetten: het natuurlijk erfgoed.
Red bijzonder erfgoed én win prijzen met de Erfgoedtombola
Dit najaar strijden twaalf Belgische erfgoedprojecten om een restauratiebudget tot wel € 150.000. Wie uiteindelijk met die som gaat lopen? Dat bepaal jij. Van 15 september tot en met 15 november 2026 kan je stemmen op je favoriet in de Erfgoedtombola. En zoals dat hoort bij een tombola, komt daar een grote prijzenpot bij.