Ga verder naar de inhoud

Het digitaliseren van ons erfgoed, beeld voor beeld

Onze databank BALaT geeft gratis toegang tot meer dan 850.000 foto's van het Belgische culturele erfgoed. Om onze kennis nog beter te delen, zijn verschillende teams in de weer met het verzamelen, bewaren en digitaliseren van beelden op verschillende dragers. We hebben Sander Raes ontmoet, digitaliseringsexpert in de eenheid DIGIT van het KIK.

Wat is Digit?

Binnen het KIK is er een documentatiedienst, waartoe ook de eenheid Digitalisering behoort, die deel uitmaakt van de Infotheek. Het meerjarenprogramma DIGIT van BELSPO vormt een bijzondere en zeer gewaardeerde versterking van deze Eenheid. Kort gezegd zorgen wij voor foto's in hoge resolutie voor de databank van het Instituut. Ons werk maakt delen van de geschiedenis vrij beschikbaar voor iedereen; dat is een enorme motivatie voor ons team.

Hoe kiest u wat u eerst digitaliseert en wat later?

Er is heel veel te doen. Wij werken in de eerste plaats aan onderzoeksprojecten. Een van de bekendste zijn de zogenaamde 'Duitse negatieven' (Les clichés Allemands), die in 1917 en 1918 door de Duitse bezetter in België werd gemaakt. Zij namen duizenden foto's van de belangrijkste Belgische monumenten: kerken, begijnhoven, kastelen, herenhuizen, openbare monumenten, interieurs en kunstwerken. De Belgische staat kwam na de oorlog in het bezit van deze collectie. Ons team heeft alle originele negatieven in hoge definitie gedigitaliseerd. Naast onderzoeksprojecten wordt er voorrang gegeven aan rechtstreeks gebruik van de fotocollectie en aanvragen van het publiek (in het kader van onze opdracht van openbare dienstverlening). Verder geven wij voorrang aan de beelddragers die snel kunnen degraderen. We hebben zo veel soorten beelddragers, met verschillende gradaties van verval. Dus moeten we het stuk voor stuk doen.

20220310 Bonka KIK Online 06459

Jullie beheren veel verschillende formaten van beelddragers.

Heel veel! We werken met verschillende glasplaten. De afmetingen variëren van 6x7 cm tot 50x60 cm. Ze zijn het fijnst om mee te werken, en ze conserveren het best. Daarnaast heb je de films, eerst en vooral nitraat, die zijn gevaarlijk en vergaan snel. Nitraatfilm is zeer ontvlambaar, wat uiteindelijk leidde tot de stopzetting ervan en de vervanging door cellulose-acetaatfilm. Helaas is acetaat ook chemisch onstabiel. Wij digitaliseren ook omkeerfilm in diaraampjes, 36 mm positieve film. Het Instituut bewaart al deze dragers in een temperatuur- en vochtigheidsgecontroleerde omgeving.

Hoe verloopt het digitaliseringsproces?

Eerst registreren we de beschadigingen en maken we de negatieven schoon, vervolgens verpakken we ze opnieuw in zuurvrij papier en tenslotte maken we foto's van de negatieven. Voor de verwerking gebruiken we Lightroom en Photoshop, omdat de negatieven op toon moeten worden gesorteerd. Bij kleurennegatieven is er een oranje laag die we er digitaal uitfilteren, wat deel uitmaakt van de digitale ontwikkeling van het beeld. Natuurlijk retoucheren we ze niet, omdat we het beeld niet willen manipuleren. Soms doen we een bewerking voor publicaties, maar dat is uitzonderlijk. Bewaren betekent niet wijzigen. Het bestand wordt daarna opgeslagen op onze server. Zoals je je kunt voorstellen, worden alle bestanden nauwkeurig genummerd om ze gemakkelijk te kunnen identificeren. Mijn collega Jenny Coucke doet de post-processing en kwaliteitscontrole, en een ander team voegt metadata toe.

De hoeveelheid data vereist de beschikbaarheid van grote servers. Zorgt het KIK ook voor de opslag?

Ik werk hier nu zes en een half jaar, en de resolutie is bijna verdubbeld naarmate de camerasensoren en de technologie verbeteren. We werken met 50-megapixel sensoren die een bestand van 250Mb per beeld creëren. Met ongeveer een miljoen negatieven is dat zeer veel om te verwerken. Ons IT-team is verantwoordelijk voor het beheer van al die gegevens, zodat die in een fractie van een seconde voor iedereen beschikbaar zijn.

Wat heb je ontdekt over ons gemeenschappelijk erfgoed?

Er is veel religieus erfgoed, dat is een groot deel van onze collectie. Zelf heb ik zo middeleeuwse kunst leren waarderen en, je zult lachen, beeldhouwwerken. Daarvoor was het gewoon de zoveelste Maria of opnieuw Jezus. Als je hier werkt, waardeer je de details en de manier waarop een beeld is opgebouwd. Hoe meer je je in onze catalogus verdiept, hoe beter je ons verleden begrijpt. Zo is in het verleden een groot deel van ons erfgoed verwoest. Sommige monumenten zijn herbouwd, bijna precies zoals ze waren. In sommige gevallen werden zelfs onze oude foto's gebruikt voor reconstructies, zoals het koorgestoelte van de Sint-Gertrudiskerk in Leuven, verwoest door een bom in 1944. Ja, als je hier werkt, word je geconfronteerd met een realiteit: conservering is zo belangrijk en in zekere zin ook verbonden met existentiële vragen. Niemand kan nog een floppy disc openen. Zelfs de TIFF-bestanden die we vandaag maken, zullen over 50 jaar niet meer gelezen kunnen worden. Er zal een ander formaat zijn. Natuurlijk werken wij eraan om ervoor te zorgen dat dit geen probleem vormt voor de toekomst van onze digitale collectie. Het is een oneindigende taak, maar wel een noodzakelijke.

Team DIGIT: Erik Buelinckx, Elodie De Zutter, Eva Lecluyse, Jenny Coucke, Clémentine Marlier, Jeroen Reyniers, Heloïse Chopard en Sander Raes.

DSC5893 small

Meer nieuws van KIK/IRPA

20220310 Bonka KIK Online 06304x

Le triptyque de Michiel Coxcie retourne au Sablon

23.09.2022

Le triptyque de Michiel Coxcie “Résurrection du Christ et donateurs” a été replacé dans l’église Notre-Dame des Victoires au Sablon, à Bruxelles, après une étude et restauration approfondie à l’IRPA.

Lees meer
Beffroi04

Cartografie van de stenen van het belfort van Tongeren

20.09.2022

Ons Labo monumenten en monumentale decoratie heeft de steensoorten van het belfort van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek van Tongeren in kaart gebracht met het oog op de restauratie ervan. Daarnaast werd er ook een onderzoek uitgevoerd naar de Euvillesteen, om de staat van conservering en behandelingsmogelijkheden te bepalen.

Lees meer