Hartendief van de maand - 02/2026
In deze maand februari, de maand van Maria-Lichtmis, het christelijke feest dat de Opdracht van Jezus in de Tempel van Jeruzalem en zijn erkenning als "licht om de heidenen te verlichten" herdenkt, wil de Fototheek van het KIK erfgoed in de kijker zetten waarvan de schoonheid zich juist door het licht openbaart: de glasramen.
Mélanie Droumart
Een glasraam fotograferen is het vluchtige samenspel vastleggen tussen het glas, de zonnestralen en de blik
De Fototheek van het KIK bewaart een bijzonder rijke verzameling foto’s van glasramen uit heel België. Op dit moment zijn er 7617 glasramen opgenomen in onze online databank BALaT. Deze opnamen, soms met enkele decennia tussenruimte gemaakt, vormen een onschatbaar studie-instrument. Bovendien maakt het periodiek herfotograferen van eenzelfde glasraam het mogelijk om oudere, vaak zwart-witbeelden, te vergelijken met recentere kleurenopnamen. Die confrontaties brengen de veranderingen aan het licht die de werken hebben ondergaan door opeenvolgende restauraties of door een verslechtering van de conserveringstoestand (zoals aantasting van het glas en het lood, zware vervuiling, enz.). Dankzij dit voortdurende fotografische inventariswerk, uitgevoerd door onze kunsthistorici en fotografen, wordt het mogelijk om visueel terug te keren in de tijd, de materiële geschiedenis van een glasraam te begrijpen en studies en interventies op het vlak van conservering en restauratie te ondersteunen.
Het glasraam onthuld: lichtspel
Zichten bij vallend licht (cliché X162539) en bij vol licht (cliché X162536) van een composiet glasraam uit het Kasteel van Caloen in Loppem.
Het glasraam onthuld: twee kanten van hetzelfde glas
Buitenzicht (cliché X149081) en binnenzicht (cliché X143825) van het glasraam van de Rondia van de Collegiale Onze-Lieve-Vrouw en Sint-Domitien te Hoei.
Corpus Vitrearum België-Belgique: het licht van de Belgische expertise over glasramen
Het Corpus Vitrearum is een grootschalig, internationaal wetenschappelijk programma dat gewijd is aan de inventarisatie, de studie, de publicatie en de conservering van glasramen en vormt een waardevol referentiekader. In België verenigt het velen van onze glasraamspecialisten, die hun expertise bundelen om glasramen in situ of in het atelier te documenteren, hun materiële geschiedenis te reconstrueren, ze kunsthistorisch te bestuderen, en advies te geven of het toezicht te houden op conserverings- en restauratieprojecten. Aan het KIK zetten de medewerkers die bij dit netwerk betrokken zijn hun deskundigheid in voor een grondige documentatie: gedetailleerde beschrijvingen, technische, iconografische en stilistische studies, en fotografische campagnes voeden zowel de publiek toegankelijke databanken als de publicatiereeksen van het Corpus Vitrearum België-Belgique. Deze synergie tussen terreinwerk, documentatie, onderzoek, advies en valorisatie draagt bij tot een beter begrip, een doeltreffendere bescherming en een grotere uitstraling van het glazen erfgoed dat in België bewaard wordt.
Ontdek alle informatie en publicaties van het Corpus Vitrearum België – Belgique, onder meer via de onlinebronnen: echte open vensters op de kennis, de geschiedenis en de schoonheid van het glasraam door de eeuwen heen.
Kunstmatige intelligentie ten dienste van de kennis en de valorisatie van glasramen
De fotografische campagnes ondersteunen ook tal van innovatieve onderzoeksprojecten, zoals het project BALaTAI, gefinancierd door de Federale Wetenschapsbeleid (BELSPO) in het kader van het programma FED-tWIN.
Dit project, opgestart door het KIK in samenwerking met de Universiteit van Gent, onderzoekt hoe kunstmatige intelligentie kan helpen om het volledige potentieel van de erfgoedgegevens in BALaT te ontsluiten. Dankzij de techniek van “beeldinhoudelijke zoekopdrachten” worden AI-modellen getraind om de rijkdom van BALaT te valoriseren door visuele kenmerken te herkennen en nieuwe verbanden tussen beelden te leggen.
Een van de initiatieven binnen BALaTAI is een AI-project dat gewijd is aan de virtuele restauratie van glasramen.
Dit werd uitgevoerd door informaticastudenten van de UMONS, in samenwerking met en onder begeleiding van onze KIK-experten Nicolas Nadisic en Isabelle Lecocq, en richt zich op de glasramen van het transept van de Sint-Maartensbasiliek in Luik. Deze glasramen, die zwaar beschadigd werden door een verwoestende hagelbui in juli 1946, zijn nooit gerestaureerd. Dankzij kleurenfoto’s van de beschadigde ramen en oude zwart-witbeelden bewaard in BALaT, die hun vroegere toestand tonen, beoogt het project een AI-oplossing te ontwikkelen die een getrouwe kleurreconstructie van de originele glasramen kan genereren.
Dit project illustreert perfect de complementariteit tussen wetenschappelijk onderzoek, erfgoeddocumentatie en digitale innovatie. Het brengt de unieke rijkdom van BALaT, de deskundigheid en precisie van de KIK-teams, en de creativiteit van studenten die nieuwe manieren verkennen om technologie en erfgoedherinnering met elkaar te laten dialogeren, prachtig in beeld.
Het licht van gedeelde kennis
Met deze hartendief, die het glasraam als voorbeeld neemt, wil de Fototheek van het KIK laten zien hoe essentieel de ontmoeting tussen kennis, technologie en blik blijft voor het begrijpen en bewaren van erfgoed. BALaT fungeert als visueel geheugen van het Belgische erfgoed en vormt tegelijk een wetenschappelijke bron en inspiratie voor nieuw onderzoek. Dit nauwgezette werk is alleen mogelijk dankzij de inzet van onderzoekers, kunsthistorici, restauratoren en fotografen, en groeit voortdurend door vruchtbare samenwerkingen met universiteiten en onderzoeksinstellingen. Zo bevindt het KIK zich in het hart van een dynamisch netwerk waarin erfgoed en innovatie elkaar wederzijds verlichten.
Meer nieuws van het KIK
De overstromingen van 1925-1926 in België: van tragedie tot erfenis
Honderd jaar geleden werd België getroffen door zware overstromingen, die menselijke slachtoffers eisten en aanzienlijke materiële schade veroorzaakten, en een blijvende stempel drukten op de geschiedenis van het land. Het artikel stelt voor om op deze gebeurtenis terug te komen door de oorzaken, de gevolgen en de golf van solidariteit die eruit voortkwam te analyseren. Het steunt op diverse bronnen, met name kranten uit die tijd, gegevens van het Koninklijk Meteorologisch Instituut en de fotografische archieven van het KIK. Aangezien sommige foto’s noch gedateerd noch gelokaliseerd zijn, wordt het publiek uitgenodigd om bij te dragen aan hun identificatie en om eigen getuigenissen te delen.
Hartendief van de maand - 03/2026
Sinds januari 2025 presenteert de Fototheek van het KIK elke maand haar hartendief uit haar collectie fotografische archieven. Voor deze maand maart 2026 wijdt de Fototheek haar hartendief aan de reportagefotografie: echte tijdscapsules die ons terugvoeren naar een andere tijd met andere gewoonten en gebruiken, en zo een zeldzame kijk bieden op het dagelijkse leven en het Belgische erfgoed, en daarmee verder gaan dan foto’s van de monumenten alleen.