Ga verder naar de inhoud

De gipsen voor het Monument voor de Arbeid van Constantin Meunier

Meuniermuseum, Elsene

2347

Monument voor de arbeid

Aan het Brusselse Kanaal in Laken, staat het imposante Monument voor de arbeid. De beelden van Constantin Meunier, gehouwen in steen en gegoten in brons, zijn gemaakt om de tijd te doorstaan en het weer te trotseren. Ze hebben echter fragielere pendanten die, verscholen in depotruimtes van het Meuniermuseum in Elsene, aan de blikken van de toeschouwers onttrokken zijn. Het zijn de gipsen modellen die, na het plotse overlijden van de kunstenaar in 1905, in zijn atelier achterbleven. Dat ze een eeuw lang niet werden tentoongesteld, kan worden verklaard door de beperkte waardering van gipsen beelden in de 20ste eeuw. Vaak onterecht aanzien als kopieën, zijn de sculpturen in dit ‘minderwaardige’ materiaal echter de meest directe getuigen van het genie van de meester. Het zijn de rechtstreekse afgietsels van (vernietigde) was- of kleimodellen waar de kunstenaar vaak maanden- of jarenlang op heeft gezwoegd. Gipsen laten dan ook toe de kleinste details en de bezieling die de kunstenaar zijn model meegaf af te lezen. In een volgende stap van het creatieproces, zijn het ook de gipsen die worden gebruikt om mallen voor het bronsgieten aan te maken. Ze zijn dus niet alleen een oorspronkelijk (en vaak uniek) artistiek product met uitermate hoge esthetische kwaliteiten, het zijn ook sleutelstukken in een complex productieproces om exemplaren in andere materialen te bekomen. Internationaal, in de meest prestigieuze en toonaangevende musea, zien we deze stukken dan ook steeds meer met overtuiging duistere depotruimtes verlaten en prominente plekken in museumzalen innemen.

In beweging

Deze beweging is echter vaak niet zomaar mogelijk. Gipsen hebben er veelal een bewogen geschiedenis op zitten. Ze zijn nauwelijks bestand tegen fysieke schokken. Bovendien zijn ze corrosiegevoelig: bij bewaring op een plek met een hoge vochtigheidsgraad kunnen de ijzeren structuren in het gips gaan roesten, wat het plaaster vervolgens doet barsten en uiteindelijk doet uiteenvallen. Dat alteratieproces is ook merkbaar in de gipsen van het Monument voor de Arbeid. Het vraagt doorgedreven onderzoek, stabiliserende ingrepen en vrij ingrijpende restauraties om het tij te keren.

Constantin Meunier (1831-1905)

De auteur van de gipsen van het Monument voor de Arbeid is overigens een internationale grootheid, die wereldwijd in de voornaamste museale collecties terug is te vinden. Aan het einde van de 19de eeuw bracht Constantin Meunier (1831-1905) een ware revolutie in de kunsten teweeg door op ongeziene wijze arbeiders tot onderwerp van zijn sculptuur te maken. De anekdotiek of het pittoreske waarvan zijn tijdgenoten moeilijk afstand konden nemen, had bij hem plaats gemaakt voor een synthetische weergave van het heroïsche menselijke lichaam. Al snel werd Meunier internationaal geprezen door de progressieve kunstscene en werd zijn werk aangekocht door toonaangevende collectioneurs en musea. Eminente collega’s zoals Rodin prezen volop zijn werk. Later zou ook de impact van Meunier op de kunstgeschiedenis groot blijken. De mengeling tussen sociaalrealisme en idealisme die Meunier introduceerde, zou in de 20ste eeuw de basis vormen van onder meer de propagandistische beeldtaal van communistische regimes. Hij is dan ook een van de weinige Belgische kunstenaars die in geen enkel algemeen overzicht van de geschiedenis van de kunst ontbreekt, ook al beginnen die werken met de grotten van Lascaux en eindigen ze met hedendaagse kunst. Uiterlijk tegen 2031, het jaar waarin we de 200ste verjaardag van de geboorte van de kunstenaar zullen vieren, moeten we zijn uitermate waardevolle gipsen nalatenschap opnieuw in volle glorie kunnen presenteren.

Over het Meuniermuseum

De atelierwoning die Constantin Meunier in 1899 liet bouwen in de Abdijstraat in Elsene werd samen met de kunstcollectie die erin aanwezig was, aangekocht door de Belgische Staat in 1936. Drie jaar later ging het Meuniermuseum open. Dit kleinschalige, intieme museum blijft tot op vandaag miskend. De collectie die het museum herbergt is nochtans uniek en van buitengewone erfgoedkundige waarde. Behalve een 75-tal schilderijen en zo’n 450 kunstwerken op papier van Meunier, omvat de verzameling een 210-tal sculpturen. Een meerderheid is gegoten in brons, 90 zijn van gips.

Lees meer over onze sponsors

Of stem je liever op...?

De habijtpoppen van Wetteren

Breng de poppen aan het dansen!

Het beeld van Onze-Lieve-Vrouw van de Zieken

Tover een glimlach op haar gezicht!

Het schilderij Kindermoord te Bethlehem in Andenne

Wees onze redder!