Het KIK onderzoekt de oudste klok van Vlaanderen
In een achtertuin van het Begijnhof van Brugge rustte al decennialang een bronzen klok, overwoekerd door hoog opgeschoten gras. De klok blijkt ouder te zijn dan men tot nu toe dacht, want na analyses uitgevoerd door het Labo metaal van het KIK kon de laboratoriumverantwoordelijke, Helena Wouters, een bijzonder verrassend resultaat onthullen.
Metaalonderzoek
In 2024 werd er in het Brugse Begijnhof een klok ontdekt waarvan experten vermoedden dat deze uitzonderlijk oud was. Om de leeftijd te achterhalen, deed Stad Brugge een beroep op internationale deskundigen en het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK).
De bronzen klok is ongeveer 30 centimeter hoog. Het materiaal van de klok werd onderzocht door Helena Wouters, hoofd van het Labo metaal van het KIK. Voor dit onderzoek werden twee piepkleine staaltjes genomen, elk ongeveer zo groot als een paar vierkante millimeter.
Met behulp van geavanceerde technieken, zoals digitale optische microscopie, scanningelectronenmicroscopie gekoppeld met een X-stralenanalysesysteem en metallografie, werd nagegaan waaruit het metaal bestaat, hoe het is opgebouwd en hoe het in de loop van de tijd is aangetast door corrosie.
Uit deze analyses blijkt dat zowel de samenstelling van het metaal als de structuur en de mate van corrosie erop wijzen dat de klok al zeer oud is. Ze zou gemaakt zijn in een vroege periode, mogelijk al in de 13de eeuw.
Analyse van het opschrift
Verder onderzoek naar het opschrift op de klok bevestigt dit beeld. Na een eerste analyse bleek dat het opschrift verwijst naar de heilige Elisabeth. De klok kan dus niet gemaakt zijn vóór haar heiligverklaring in 1235. Ook het lettertype werd onderzocht. Het betreft een vroeggotisch schrift, vermoedelijk uit het tweede kwart van de 13de eeuw.
Verschillende experts zijn het er dus over eens dat de klok waarschijnlijk dateert uit het tweede kwart van de 13de eeuw, rond de tijd dat het begijnhofkerkje in Brugge werd gebouwd (in 1245).
Dit betekent dat de klok met grote waarschijnlijkheid van bij het begin deel uitmaakte van de kerk, en, voor zover wij weten, de oudste klok van Vlaanderen én wellicht van België is.
Deze klok, die ondanks haar ouderdom nog steeds behoorlijk goed klinkt, heeft inmiddels een veiligere plaats gevonden. Ze is tentoongesteld in een vitrinekast in het Gruuthusemuseum in Brugge.
Meer nieuws van het KIK
Verkenning van de verflaag: kijkvensters voor De Prediking van Johannes de Doper
Begin 2024 werd het schilderij De Prediking van Johannes de Doper uit de ontwijde Heilig Hartkerk in Aalst de overtuigende winnaar van de Erfgoed Challenge 2023 van het KIK en de Nationale Loterij.
In dat kader is sinds deze zomer het eerste kijkvenster aangebracht. Daarmee krijgen onze experts voor het eerst een directe blik op wat er onder de bovenste verflagen verborgen zit.
Vijf jaar na de overstromingen van juli 2021: werken aan een grotere weerbaarheid van het cultureel erfgoed in België
Vijf jaar geleden werd West-Europa, ook België, zwaar getroffen door de overstromingen van juli 2021. Naast het menselijke leed en de materiële schade maakte deze ramp ook pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar ons cultureel erfgoed is bij grootschalige, maar natuurlijk ook kleinere, crisissen.