En creux: wat als de leegtes een ander verhaal zouden vertellen?
In de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal is de preekstoel, een door de tijd aangetast barok juweel, het onderwerp van een uniek project: En creux. Kunstenaars, studenten, restaurateurs van cultureel erfgoed en wetenschappers bundelen hun krachten om de herinnering aan verdwenen vormen nieuw leven in te blazen. Een levendige, collectieve en experimentele aanpak, waarbij erfgoed materiaal wordt voor creatie, reflectie en overdracht.
In de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal in Brussel vormt de preekstoel van Hendrik Frans Verbrugghen, een door de tijd getekend barok meesterwerk, het vertrekpunt van een artistiek en menselijk avontuur.
Ter gelegenheid van de 800ste verjaardag van de kathedraal begeleidt En creux de restauratie van dit monumentale kunstwerk door de afwezige elementen op een andere manier te benaderen: niet als lacunes die moeten worden opgevuld, maar als ruimtes voor creatie, herinnering en kennisoverdracht. Kunstenaars, docenten, studenten, conservator-restaurateurs en wetenschappers komen samen in een interdisciplinair laboratorium waar erfgoed een levende materie wordt, open voor experiment en dialoog.
Foto: © Florian Kiniques, kunstwerk Limen van Paul Herbelot in de kathedraal
De preekstoel van de kathedraal van Brussel
Het is moeilijk om onverschillig te blijven bij de preekstoel van de Antwerpse beeldhouwer Hendrik Frans Verbrugghen (1654-1725). De preekstoel werd tussen 1695 en 1699 vervaardigd voor de kerk van de Jezuïeten in Leuven, de huidige Sint-Michielskerk. Na de opheffing van de jezuïetenorde werd het meubelstuk in 1776 ingeruild voor dat van de collegiale kerk van de heiligen Michiel en Goedele, nu de kathedraal. De stabiliteit van dit zeer bijzondere meubelstuk was een uitdaging, gezien de afmetingen, bijna zeven meter hoog, en het feit dat het vrij stond en niet werd ondersteund door een pijler of een muurvlak, zoals gewoonlijk het geval is.
Zijn zeer donkere toestand doet afbreuk aan de waardering van zijn uitzonderlijke kwaliteit. Uit onderzoek van de experten van het KIK is gebleken dat het mogelijk is het meubel zijn oorspronkelijke, veel lichtere verschijningsvorm terug te geven, met zijn zeer speciale afwerking met benzoëhars.
En creux werd ontwikkeld in het kader van een artistiek seminarie onder leiding van de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van de Stad Brussel – Hogeschool voor de Kunsten (ArBA-EsA), het KIK, de kerkfabriek van de kathedraal en de kunstenaars Stephan Balleux en Florian Kiniques. Het begeleidt het restauratieproces van de preekstoel. Het richt zich tot een groep studenten van Bachelor 1 tot Master 1 en biedt een zowel theoretische, technische als praktische aanpak.
Onder leiding van Florian Kiniques, docent aan de ArBA-EsA, en Stephan Balleux, mededocent van het schilderatelier, nodigt dit seminarie uit om na te denken en te creëren, op basis van de leegtes die het erfgoed doorkruisen.
Aan de hand van de preekstoel en de leegtes die het bevat, voeren de deelnemers een persoonlijk artistiek onderzoek uit dat gevoed wordt door verschillende visies en verankerd is in de hedendaagse uitdagingen van overdracht, herinnering en transformatie. Het seminarie is opgezet in de geest van open en experimenteel kunstonderzoek en wil onverwachte resultaten opleveren. Er worden vervolgens tentoonstellingen, conferenties en openbare presentaties gepland.
En creux is dus niet alleen een project dat verband houdt met restauratie: het is een uitnodiging om anders over erfgoed na te denken, er met durf, gevoeligheid en subtiliteit mee om te gaan en de eeuwen met elkaar in dialoog te brengen in een levendige beeldtaal die verankerd is in onze tijd.
Foto: © Stephan Balleux, kunstwerk van Paul Herbelot
Meer nieuws van het KIK
De vernieuwde BALaT staat online: ontdek het Belgische erfgoed als nooit tevoren
Het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) stelt vandaag, in aanwezigheid van minister Vanessa Matz, de vernieuwde versie van BALaT voor. Met deze online beeld- en onderzoeksdatabank versterkt het KIK de digitale ontsluiting van kunst- en erfgoedinformatie in België.
Europese oefening test internationale samenwerking voor de bescherming van erfgoed
Tien jaar geleden was het moeilijk voor te stellen dat er een Europese oefening rond de bescherming van cultureel erfgoed zou worden georganiseerd waarbij gespecialiseerde teams van de Europese Unie worden ingezet in het kader van een ramp die de nationale capaciteiten overstijgt.