Hartendief van de maand - 05/2026
Sinds januari 2025 presenteert de Fototheek van het KIK elke maand haar hartendief uit haar collectie fotografische archieven; een manier om de diversiteit van deze collectie én de expertise van het Instituut te belichten. Door de inzet van de medewerkers van het KIK worden kostbare getuigenissen van ons verleden bestudeerd, gerestaureerd, gedocumenteerd en gevaloriseerd.
Voor deze maand mei 2026 wil de Fototheek haar hartendief wijden aan de foto’s van 19de-eeuwse jurken in haar collectie. Ze illustreren de evolutie van smaken, textieltechnieken en sociale codes tijdens een periode die gekenmerkt werd door grote industriële en culturele transformaties.
Opgesteld door Valentine Martinquet, stagiaire in de Fototheek van maart tot mei 2026.
Het Atelier textiel: de draad des tijds herstellen
Het Atelier textiel van het KIK is gespecialiseerd in de studie, consolidatie en restauratie van textielobjecten. Het werk omvat zowel kleding als wandtapijten, borduurwerk, met textiel beklede meubels en liturgische gewaden. Om de materialen, vervaardigingstechnieken en de historische context van textiel te begrijpen, werkt het atelier samen met andere cellen van het KIK. De experts stellen er uitgebreide onderzoeken op en analyseren vezels, kleurstoffen en weeftechnieken. Afhankelijk van het materiaal en de structuur van het object varieert de conservatiebenadering. Het atelier conserveert niet alleen textiel, maar ook hout, kunststof, metaal en vele andere elementen die in de objecten aanwezig zijn. De experts vervaardigen bovendien draagstructuren voor fragiel textiel, zoals historische kleding en oude jurken, opdat ze beter behouden en getoond kunnen worden.
Foto's rechts en hieronder: reportage in het Atelier textiel © KIK
De geschiedenis van de jurk in de 19de eeuw
De 19de eeuw kent een belangrijke evolutie in de vrouwelijke mode. Aan het begin van de eeuw worden de jurken beïnvloed door de empirestijl, gekenmerkt door eenvoudige lijnen, hoge tailles en lichte stoffen, geïnspireerd door de antieke oudheid. Vanaf de jaren 1830 worden de silhouetten voller met het verschijnen van opgeblazen mouwen en brede rokken. Halverwege de eeuw transformeert de hoepelrok het vrouwelijke silhouet door de jurken een spectaculaire wijdte te geven. In de laatste decennia van de eeuw vervangt de tournure boven de billen geleidelijk de hoepelrok en legt de nadruk op de achterkant van de jurk. Deze veranderingen weerspiegelen de sociale evoluties, technische innovaties en de ontwikkeling van de textielindustrie en de haute couture.
De materialen gebruikt voor de vervaardiging
De jurken uit de 19de eeuw zijn vervaardigd uit diverse materialen, waarvan de keuze afhangt van de sociale status, het gebruik van het kledingstuk en de modetrends. Zijde is een van de meest prestigieuze stoffen, vooral gebruikt voor avondjurken en ceremoniële kleding. Katoen, door de industrialisering toegankelijker geworden, wordt veel gebruikt voor dagjurken. Wol wordt ook gebruikt, vooral voor winterkleding. Aan deze stoffen worden decoratieve elementen toegevoegd zoals kant, linten, borduurwerk en parels. De interne structuren van de jurken, zoals hoepelrokken of tournures, worden vaak vervaardigd uit metaal, been of versterkt katoen. De studie van deze materialen door de experten van het KIK maakt het mogelijk de vervaardigingstechnieken beter te begrijpen, evenals de problemen verbonden aan de conservatie van oud textiel.
Foto's hieronder: jurken bewaard in het Arenbergkasteel te Leuven (foto's KN006021 en KN006022), jurk bewaard in het Musée de la Vie wallonne te Luik (foto KN005110), jurk bewaard in het BELvue Museum te Brussel (foto N012816), trouwjurk en jurk met paraplu bewaard in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis te Brussel (foto's KN004075 en KN004087)
Waar ontdek je de mode van die tijd?
In België bewaren meerdere musea belangrijke collecties 19de-eeuwse kleding, waardoor het publiek de evolutie van mode en textieltechnieken kan ontdekken. Vooral in Brussel belicht het Mode & Kant Museum het Belgische en Europese textielerfgoed. Het museum presenteert historische kleding, ontwerpen van stylisten en een opmerkelijke collectie kant, een onmisbaar element van de vrouwelijke mode van de 19de eeuw.
De Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis bewaren eveneens collecties gerelateerd aan de decoratieve kunsten en het textielerfgoed. Onder de tentoongestelde objecten bevinden zich historische kostuums, oude stoffen, kledingaccessoires en decoratieve elementen die getuigen van Europese kledingpraktijken. Deze collecties maken het mogelijk de materialen, vervaardigingstechnieken en sociale gebruiken verbonden aan de kleding van de 19de eeuw beter te begrijpen.
Via BALaT, de online vitrine van onze Belgische collecties, ontdek je dit mode-erfgoed van achter je computer, maar deze digitale verkenning nodigt ook uit om de stap naar de musea te zetten, want het live zien van de werken blijft onmisbaar en draagt bij tot hun preservatie in situ.
Deze musea spelen een essentiële rol in de conservatie en overdracht van het textielerfgoed.
Foto links: jurk bewaard in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis te Brussel (foto B239286)
Bronnen
- Boucher, Fr. (2023). Histoire du costume en Occident. Des origines à nos jours. Flammarion, Parijs.
- Musée des Arts Décoratifs, Parijs. (z. d.). La garde-robe au XIXe siècle. https://madparis.fr/la-garde-robe-au-xixe-siecle
- Palais Galliera. (2025, 31 januari). XIXe siècle. https://www.palaisgalliera.paris.fr/collections/les-collections-du-musee/xixe-siecle
- Mode au XIXe siècle. (z. d.). Wikipédia. https://fr.wikipedia.org/wiki/Mode_au_XIXe_si%C3%A8cle
- Victoria and Albert Museum. (z. d.). Fashion. https://www.vam.ac.uk/collections/fashion
Meer nieuws van het KIK
Topstuk van Dieric Bouts keert na restauratie terug naar Granada
De Triptiek van de Kruisafneming (ca. 1455-1460), een van de belangrijkste werken van de Leuvense schilder Dieric Bouts, keert begin juni 2026 terug naar de Koninklijke Kapel in de kathedraal van Granada. Voor een tentoonstelling in M Leuven en een uitzonderlijke restauratie door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) verbleef het schilderij drie jaar in België. Deze maand wordt het meesterwerk opnieuw opgesteld op zijn historische locatie.
CIPAR en KIK: expertise bundelen voor de inventarisatie van parochiekerken
Vergaderingen en terreinwerk naar aanleiding van de overstromingen van de zomer van 2021, de identificatie en valorisatie van liturgisch textiel: de samenwerkingsprojecten tussen CIPAR en het KIK zijn talrijk. Een daarvan verdient bijzondere aandacht: de inventarisatie van parochiekerken. Wie doet wat? Wat zijn de doelstellingen? Hoe vullen de inventarissen elkaar aan?