Ga verder naar de inhoud

De 'Innige Jezus', een emotionele beeldengroep in restauratie

In het Atelier polychrome houtsculptuur voeren restauratoren van het KIK onderzoek uit naar de Christus-Johannesgroep uit het Antwerpse Museum Mayer van den Bergh. De bevindingen helpen bij het bepalen van de geschikte conservatie- en restauratie-ingrepen in een latere fase.

Een houten sculptuur vol emotie

Het topstuk uit de collectie van Fritz Mayer van den Bergh toont Jezus die teder zijn arm rond zijn favoriete leerling Johannes legt. Apostel Johannes rust met zijn hoofd op Christus’ borst. De verstrengelde rechterhanden verwijzen naar hun goede band. Het bijna levensgrote kunstwerk dateert uit het einde van de 13de eeuw en werd gemaakt door Heinrich von Konstanz voor het Zwitserse dominicanessenklooster Sankt Katharinental. Wat het beeld zijn schoonheid geeft, is de emotie die het uitbeeldt. De compositie toont de intieme band tussen Johannes en Jezus; precies het soort relatie die de nonnen in het klooster van Sankt Katharinental zelf met Christus beoogden.

Onderzoek van het hout

Via wetenschappelijke beeldvorming, meer bepaald radiografie, werd bevestigd dat de Christus-Johannesgroep uit één groot blok notelaar gesneden is. Het beeld is hol; aan de achterkant is er een grote opening die vroeger afgedekt werd met een rugplaat. Dat is te zien aan de nog aanwezige nagelgaten waarmee de rugplaat vastgemaakt was. Op vele plaatsen zien we het creatieproces van Heinrich von Konstanz, met sporen van het gereedschap waarmee hij sculpteerde. Verder zijn er in het hout ook houtwormgaten, lacunes en barsten.

Laag voor laag naar de polychromie

Op het hout werden stroken doek en perkament gekleefd, als bescherming en voorbereiding om het houten beeld te polychromeren. De polychromeur bracht daarna meerdere grondlagen aan om het oppervlak glad te maken. Dan volgden verflagen in typisch gotische kleuren: rood en groen en ook blauw in combinatie met veel bladgoud. In de loop der tijd - wanneer precies wordt nog onderzocht - werden de twee zijkanten van de troonbank overschilderd. De polychromie op de knieën van de twee figuren is opvallend sterk afgesleten. Misschien werd de sculptuur daar aangeraakt, als onderdeel van het gebed of ritueel in het klooster.

Een geschikte behandeling voor een topstuk

De Christus-Johannesgroep is een beeldhouwwerk van hoge kwaliteit en behoort tot de topstukken van Vlaanderen. Tijdens de behandeling van het kunstwerk reinigen de experts van het Atelier polychrome houtsculptuur het beeld en brengen ze de kleuren terug tot leven. Maar eerst doen ze onderzoek naar de geschikte technieken en materialen daarvoor. De resultaten van het onderzoek zullen een beter inzicht geven in de verschillende ingrepen die in de loop der tijd hebben plaatsgevonden: de specifieke schade, de middeleeuwse polychromie, het delicate verguldsel en een vettig mengsel van was en hars dat tijdens een eerdere restauratie, in 1951, op de beeldengroep is aangebracht. Al deze factoren maken dit tot een groots project dat een unieke aanpak vereist.

Meester Heinrich von Konstanz
Christus-Johannesgroep
, ca. 1280-1290
Notelaar, verguld en gepolychromeerd

Antwerpen, Museum Mayer van den Bergh

DSF2383 small

"Horizon 2030 Powered by Loterie Nationale — Nationale Loterij" in het Jubelpark

08.04.2024

Deze lente en zomer kan je in het Jubelpark in Brussel, waar het KIK gehuisvest is, voor het eerst naar het stadsfestival Horizon 2023 Powered by Loterie Nationale - Nationale Loterij. In het programma van het festival staan erfgoed, kennis en culturele instellingen centraal. Horizon 2030 biedt een voorproefje van wat het toekomstige Jubelpark zal worden tegen 2030: het sociaalculturele vlaggenschip van België in een prachtig groen kader. Op zaterdag 13 april zal de Horizon 2030 Lift Off de feestelijke start van het project markeren.

Lees meer
F3 P1 Foto 20

Derde fase Lam Gods: eerste resultaten beloven schitterende apotheose

26.03.2024

Sinds mei 2023 loopt de derde en laatste fase van de grootscheepse conservatie-restauratiecampagne van het Lam Gods door het KIK. De voorbije maanden heeft het team niet-originele vernissen weggenomen en de verflagen eronder uitvoerig bestudeerd. Momenteel is men, na het advies van de internationale commissie van experten, begonnen met het verwijderen van 16de-eeuwse overschilderingen. Nu al zijn de eerste resultaten adembenemend mooi.

Lees meer

Meer nieuws van het KIK

DSF2383 small

"Horizon 2030 Powered by Loterie Nationale — Nationale Loterij" in het Jubelpark

08.04.2024

Deze lente en zomer kan je in het Jubelpark in Brussel, waar het KIK gehuisvest is, voor het eerst naar het stadsfestival Horizon 2023 Powered by Loterie Nationale - Nationale Loterij. In het programma van het festival staan erfgoed, kennis en culturele instellingen centraal. Horizon 2030 biedt een voorproefje van wat het toekomstige Jubelpark zal worden tegen 2030: het sociaalculturele vlaggenschip van België in een prachtig groen kader. Op zaterdag 13 april zal de Horizon 2030 Lift Off de feestelijke start van het project markeren.

Lees meer
F3 P1 Foto 20

Derde fase Lam Gods: eerste resultaten beloven schitterende apotheose

26.03.2024

Sinds mei 2023 loopt de derde en laatste fase van de grootscheepse conservatie-restauratiecampagne van het Lam Gods door het KIK. De voorbije maanden heeft het team niet-originele vernissen weggenomen en de verflagen eronder uitvoerig bestudeerd. Momenteel is men, na het advies van de internationale commissie van experten, begonnen met het verwijderen van 16de-eeuwse overschilderingen. Nu al zijn de eerste resultaten adembenemend mooi.

Lees meer