Hartendief van de maand - 03/2026
Sinds januari 2025 presenteert de Fototheek van het KIK elke maand haar hartendief uit haar collectie fotografische archieven; een manier om de diversiteit van deze collectie én de expertise van het Instituut te belichten. Door de inzet van de medewerkers van het KIK worden kostbare getuigenissen van ons verleden bestudeerd, gerestaureerd, gedocumenteerd en gevaloriseerd.
Voor deze maand maart 2026 wijdt de Fototheek haar hartendief aan de reportagefotografie: echte tijdscapsules die ons terugvoeren naar een andere tijd met andere gewoonten en gebruiken, en zo een zeldzame kijk bieden op het dagelijkse leven en het Belgische erfgoed, en daarmee verder gaan dan foto’s van de monumenten alleen.
Mélanie Droumart
Pareltjes uit een andere tijd
In de loop der decennia is de Fototheek uitgegroeid tot het visuele geheugen van België, met meer dan 1.300.000 professionele foto’s, daterend van 1880 tot vandaag.
Binnen dit omvangrijke geheel nemen de reportages een bevoorrechte plaats in: ze leggen beroepen, folklore, ceremonies, voorstellingen, sport, families en ook straatscènes vast, en brengen sferen, gezichten en houdingen tot leven die voorwerpen op zich niet kunnen vertellen. In onze archieven zijn deze beelden ondergebracht in twaalf grote thematische categorieën en vormen ze samen een waarachtig visueel verhaal van de Belgische samenleving doorheen de 20ste eeuw.
Visueel erfgoed dat nog aangevuld kan worden
Zoals bij veel archiefschatten bereiken sommige van deze foto’s ons met onvolledige informatie: losse afdrukken, dozen met negatieven die op een zolder werden teruggevonden, reeksen die door de nakomelingen van fotografen werden overgedragen – soms zonder gedetailleerde bijschriften …
Het herkennen van een plaats, een datum, een lokaal feest, een streekdracht of een verdwenen gebouw vergt dan zorgvuldig speurwerk, waarbij visuele aanwijzingen, schriftelijke bronnen en terreinkennis met elkaar worden vergeleken.
Sommige beelden geven hun geheimen echter niet prijs, maar behouden hun expressieve kracht, die uitnodigt om het onderzoek voort te zetten en nieuwe inzichten te delen.
Crowdsourcing betekent een ‘verweesde’ foto, zonder informatie, opnieuw een identiteit geven. Het is iemand de mogelijkheid bieden om terug te vinden wat hij zocht, zonder te weten waar hij precies moest zoeken. Door crowdsourcing wordt iedereen uitgenodigd om bij te dragen aan het lokaliseren van een afbeelding, zodat deze met anderen kan worden gedeeld.
Oproep aan het publiek
Door de online publicatie van een groot deel van onze archieffoto’s op BALaT kan iedereen deze reportages vanop afstand ontdekken. In diezelfde geest van openheid nodigt de Fototheek het publiek geregeld uit – via sociale media – om een fout te melden, een beschrijving aan te vullen, of een locatie, gebruik, processie of gebeurtenis te helpen identificeren of verduidelijken. Elke bijdrage – een dorpsnaam, een vermoedelijke datum, de naam van een broederschap of een ambachtsman – vormt een stukje van de puzzel dat onze kennis van het Belgische erfgoed verder verfijnt.
Fotografenfondsen in de kijker
De collectie van de Fototheek is in de loop der jaren ook verrijkt met talrijke fondsen die zijn verworven van zelfstandige fotografen, gespecialiseerd in artistieke of documentaire fotografie, waaronder verschillende prominente namen die in België actief waren. Om er maar enkele te noemen: Jacques Hersleven, Emile Hebri t’Serstevens (zie onderstaande foto’s), en ook Clément Dessart (wordt momenteel ingevoerd).
Deze fotoverzamelingen worden vandaag nog steeds zorgvuldig bewaard, gereinigd, gedigitaliseerd en gedocumenteerd door de Cel digitalisering (DIGIT), dat zo hun online raadpleging mogelijk maakt. Intussen zijn meer dan 800.000 beelden gratis toegankelijk via BALaT, terwijl alle foto’s, ook de niet-gedigitaliseerde, op eenvoudig verzoek kunnen worden geraadpleegd in onze leeszaal.
Dankzij hun belangrijke digitaliserings- en beschrijvingswerk zorgen de medewerkers van de Infotheek er geleidelijk voor dat deze reportages zichtbaar, beschreven en doorzoekbaar worden, zowel voor onderzoekers als voor nieuwsgierigen.
Momenteel zet het DIGIT-team de conservering, digitalisering en ontsluiting voort van de persoonlijke opnamen van fotograaf Clément Dessart (formaat 6 × 6 cm).
Het werk rond dit fonds verrijkt ons begrip van het Ardense gebied en zijn geschiedenis, tijdens de Tweede Wereldoorlog en de naoorlogse periode. Het gaat gepaard met een bijzondere emotie: het hanteren van beelden die doordrongen zijn van de diep menselijke blik van de fotograaf, die het dorpsleven treffend weergeeft. Sommige opnamen stralen vreugde en humor uit, andere getuigen van de concrete realiteit van de oorlog.
Laten we samen ons gemeenschappelijk geheugen tot leven wekken
De hartendief van deze maand maart nodigt iedereen uit om in deze reportagefoto’s te duiken, zich te laten verwonderen door scènes uit een andere tijd en – waarom niet – zelf bij te dragen door te helpen de nog anonieme beelden te identificeren.
Meer nieuws van het KIK
Verkenning van de verflaag: kijkvensters voor De Prediking van Johannes de Doper
Begin 2024 werd het schilderij De Prediking van Johannes de Doper uit de ontwijde Heilig Hartkerk in Aalst de overtuigende winnaar van de Erfgoed Challenge 2023 van het KIK en de Nationale Loterij.
In dat kader is sinds deze zomer het eerste kijkvenster aangebracht. Daarmee krijgen onze experts voor het eerst een directe blik op wat er onder de bovenste verflagen verborgen zit.
Vijf jaar na de overstromingen van juli 2021: werken aan een grotere weerbaarheid van het cultureel erfgoed in België
Vijf jaar geleden werd West-Europa, ook België, zwaar getroffen door de overstromingen van juli 2021. Naast het menselijke leed en de materiële schade maakte deze ramp ook pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar ons cultureel erfgoed is bij grootschalige, maar natuurlijk ook kleinere, crisissen.