Hartendief van de maand - 08/2025
Het hele jaar 2025 presenteert de Fototheek van het KIK haar 'hartendief van de maand', met een keuze uit recente en oudere foto's uit ons archief. Voor de maand augustus, nu de leeszaal van de Infotheek net heringericht is, zet de Fototheek beelden, tekeningen en plannen in de kijker die de evolutie tonen van de ruimtes die bestemd zijn voor het opslaan, bewaren en raadplegen van haar foto’s.
Mélanie Droumart
Een gebouw ontworpen voor erfgoed én foto’s
Vanaf haar oprichting had het KIK als missie een zo volledig mogelijk visueel geheugen van het erfgoed op te bouwen, dat in de loop der jaren werd verrijkt door fotografische campagnes in heel België en zelfs daarbuiten. In het hart van dit geheugen bevindt zich de compactus: een ingenieus systeem van verrijdbare, beveiligde rekken, speciaal ontworpen om foto’s onder de juiste omstandigheden te bewaren.
Ooit was de Fototheek ondergebracht op de plek waar zich nu de leeszaal van het KIK bevindt, op de eerste verdieping. De dozen met positieven waren toen vrij toegankelijk, zodat onderzoekers en liefhebbers rechtstreeks de beelden konden raadplegen, zoals men dat in een traditionele bibliotheek doet.
Zoals de plannen aantonen, had de architect bij het ontwerp van het gebouw al rekening gehouden met een specifieke ruimte voor de bewaring van foto’s. En die aandacht beperkt zich niet tot de Fototheek: het hele KIK-gebouw is opgevat om te voldoen aan de bijzondere eisen voor het bewaren, bestuderen en restaureren van erfgoed.
Positief en negatief: twee facetten van één geheugen
Achter elk geraadpleegd beeld schuilt een volledig proces van creatie en bewaring. De Fototheek onderscheidt daarbij in het bijzonder twee soorten fotografische dragers: negatieven en positieven.
- Het negatief: het originele beeld, vastgelegd op film of glasplaat, waarbij de licht- en kleurwaarden omgekeerd zijn ten opzichte van de werkelijkheid. Het negatief vormt de matrix waaruit positieven worden vervaardigd.
- Het positief: het voor het blote oog leesbare beeld, met correcte lichtwaarden. Meestal afgedrukt op papier vanuit het negatief, is dit de “definitieve” weergave van de foto.
Dit onderscheid is niet louter technisch, maar bepaalt ook de manier waarop de collectie wordt geordend en beheerd. Negatieven worden bewaard volgens pragmatische criteria om hun bewaring te waarborgen, ongeacht de inhoud van de beelden, terwijl de positieven worden geordend om raadpleging, onderzoek en publieksontsluiting te vergemakkelijken.
De Cel digitalisering DIGIT
Sinds enkele jaren werkt het KIK aan een ambitieus digitaliseringsproject via het programma DIGIT van BELSPO. Dankzij dit initiatief worden honderdduizenden foto’s, plannen en dossiers omgezet in beelden met hoge resolutie, die voor iedereen toegankelijk zijn via de databank BALaT.
De voordelen zijn talrijk:
- Gratis toegang tot meer dan 920.000 online beelden
- Duurzame bewaring van de originele documenten
- Snelle beschikbaarheid van bronnen voor onderzoekers, instellingen en het brede publiek
- Een Open Access-beleid dat hergebruik van beelden stimuleert
- Ondersteuning en advies bij specifieke aanvragen
Tussen materieel erfgoed en digitaal geheugen
De compactus blijft een krachtig symbool van het materiële geheugen van het KIK, een herinnering aan de tijd dat onderzoekers de dozen doorbladerden, foto’s, fiches en publicaties raadpleegden op zoek naar een detail of een werk.
Vandaag belichaamt de Fototheek de overgang van tastbaar erfgoed naar digitaal geheugen. De manier van onderzoek doen is ingrijpend veranderd: de raadpleging gebeurt nu online, met gemakkelijke toegang tot duizenden beelden en gegevens. Een ware revolutie, die ons erfgoed voor een groter publiek dan ooit ontsluit.
Maar volledig digitaal zijn we nog lang niet. De fysieke collecties blijven een onmisbare bron van kennis en authenticiteit. Daarom is het essentieel deze materiële dragers te blijven bewaren en valoriseren, terwijl de digitaliseringsinspanningen verdergezet worden.
Meer nieuws van het KIK
De Erfgoed Challenge: een overwinning voor ons allemaal
Op dinsdag 10 februari 2026 werden, in aanwezigheid van de vertegenwoordigers van de acht genomineerde erfgoedschatten, de winnaars van de editie 2025 van de Erfgoed Challenge bekendgemaakt. Het gaat om het renaissancepaviljoen van Mons als Hoofdwinnaar en de sgraffiti van het Maison Dorée in Charleroi, die de Publieksprijs winnen.
Klara wijdt ‘Pompidou’ aan de Erfgoed Challenge 2025
Op dinsdag 20 januari wijdde Klara van 17 tot 18 uur haar programma Pompidou, gepresenteerd door Chantal Pattyn, aan de Erfgoed Challenge 2025, waarvoor nog tot 1 februari kan worden gestemd.