Hartendief van de maand - 12/2025
In deze kerstperiode heeft de Fototheek van het KIK zonder aarzelen haar hartendief favoriet van de maand december gekozen: het altaarstuk de Aanbidding der Koningen in de basiliek San Nazaro Maggiore in Milaan.
Dankzij een minutieus werk, het resultaat van maandenlange interdisciplinaire en internationale samenwerking, konden onze restauratoren van het Atelier polychrome houtsculptuur de expressieve gezichten en de verfijnde gebeeldhouwde details hun volle intensiteit teruggeven, waardoor het kunstwerk opnieuw zijn verhalende en spirituele pracht uitstraalt.
Mélanie Droumart
Polychrome houtsculptuur
De experts van het Atelier polychrome houtsculptuur van het Instituut zijn, ver buiten de Belgische grenzen, een referentie op het vlak van conservatie en restauratie van polychrome houten sculpturen, maar ook van beeldhouwwerken in ivoor of was. Hun missie bestaat er enerzijds in de kennis over deze werken te verdiepen, en anderzijds hun behoud voor toekomstige generaties te waarborgen.
Voor elke ingreep voeren de specialisten van het atelier, in samenwerking met de labo’s, grondige studies uit: studie van de snij- en polychromietechnieken, materiaalanalyses, identificatie van de verflagen, onderzoek naar vroegere restauraties en diagnose van de conserveringstoestand. Deze wetenschappelijke en interdisciplinaire aanpak maakt het mogelijk om restauratietechnieken te kiezen die het meest respectvol zijn voor het kunstwerk en zijn geschiedenis, en meer in het algemeen bij te dragen aan het onderzoek naar de evolutie van de artistieke technieken van ons erfgoed.
Een fotografische uitdaging van formaat
Voor de Fototheek was – en is nog steeds – de fotografische documentatie van deze restauratie een echte uitdaging. Verscheidene fotomissies werden uitgevoerd vóór (in situ in Milaan en in het atelier), tijdens en na de restauratiewerken, om elke fase van het proces zorgvuldig vast te leggen. In totaal gaat het om meer dan 700 opnamen die geïntegreerd moeten worden in onze online databank, BALaT.
De huidige technologie van de interface laat niet toe om zoveel beelden op één enkele fiche samen te brengen. Daarom moeten we verschillende aparte fiches aanmaken voor één en hetzelfde kunstwerk – een werk dat tijd, geduld, inzicht en nauwkeurigheid vraagt van een team dat steeds kleiner wordt. Sommige foto’s zijn daarom nog niet zichtbaar op BALaT, maar wees gerust: ze zullen geleidelijk in de loop van de komende maanden online komen.
De door de beeldafdeling gemaakte radiografieën, die uitsluitend in onze leeszaal kunnen worden geraadpleegd, hebben bijgedragen tot het aantonen van de technische virtuositeit van de kunstenaar, die complexe figuren uit één enkel stuk hout zonder samenvoeging vervaardigde.
Foto’s voor (X154693) en na (X165271) restauratie
Wanneer wetenschap vorm krijgt op papier
Geen enkele wetenschappelijke missie is volledig zonder de publicatie van haar resultaten. Daarom spelen de medewerkers van de dienst Publicaties van het KIK een sleutelrol in de verspreiding en valorisatie van het onderzoek dat binnen onze teams wordt uitgevoerd. Zij staan in voor de conceptie, coördinatie en uitgave van onder meer twee belangrijke reeksen: het Bulletin van het KIK, een wetenschappelijk tijdschrift over de studie, de conservatie en de wetenschappelijke analyse van het Belgisch erfgoed, en de collectie Scientia Artis, gewijd aan de publicatie van de resultaten van onderzoeksprojecten of van wetenschappelijke evenementen die het KIK (mede) organiseerde.
Met een rigoureus werk op het vlak van redactie, nalezing en vormgeving waakt de dienst over de wetenschappelijke kwaliteit en de grafische zorg van deze uitgaven – echte toonbeelden van de kennis en de expertise van de medewerkers van het KIK. Deze publicaties laten het onderzoek van onze wetenschappers en restauratoren ver buiten onze muren uitstralen, terwijl ze de duurzame overdracht van kennis over het Belgisch en Europees erfgoed verzekeren. Het behouden en ondersteunen van deze uitgeefactiviteit betekent dan ook het behouden van het wetenschappelijke geheugen van het Instituut en het bevestigen van zijn rol als expertisecentrum op het gebied van conservatie, studie en restauratie van artistiek erfgoed.
Dankzij al dit gezamenlijke werk heeft, een jaar na de voltooiing van de restauratie, deze valorisatieaanpak zijn bekroning gevonden in de publicatie van het collectieve werk Scientia Artis 21 in het najaar van 2025, volledig gewijd aan dit project.
Excellentie in dienst van het geheugen
Zo weerspiegelt dit prachtig gerestaureerde retabel eens te meer de wetenschappelijke, technische en menselijke expertise van het KIK. Een mooi eerbetoon aan de passie en de nauwgezetheid van allen die zich dagelijks inzetten voor het behoud van ons erfgoed.
Het project werd mogelijk gemaakt dankzij het vertrouwen en de steun van de Fondation Périer-d’Ieteren, de fondsen R. en K. Joncheere en J.J. Comhaire die beheerd worden door de Koning Boudewijnstichting, en de bank Intesa San Paolo.
Meer nieuws van het KIK
Hartendief van de maand - 04/2026
Sinds januari 2025 presenteert de Fototheek van het KIK elke maand haar hartendief uit haar collectie fotografische archieven. In deze maand april 2026 wijdt de Fototheek haar hartendief aan de medewerkers van de laboratoria van het Instituut, aan de hand van het voorbeeld van de fibulae.
Het KIK onderzoekt de oudste klok van Vlaanderen
In een achtertuin van het Begijnhof van Brugge rustte al tientallen jaren een bronzen klok, overwoekerd door hoog opgeschoten gras. Deze klok blijkt ouder te zijn dan men tot nu toe dacht, want na analyses uitgevoerd door het Labo metaal van het KIK kon de laboratoriumverantwoordelijke, Helena Wouters, een bijzonder verrassend resultaat onthullen.