Climate2Preserv (C2P)
Energiebesparingen in culturele erfgoedinstellingen zijn een actueel onderwerp. Door de diversiteit van de types gebouwen, collecties en internationale klimaatzones, is het maken van duurzame keuzes gemakkelijker gezegd dan gedaan. Climate2Preserv is een project dat een protocol ontwikkelt om culturele instellingen te helpen verschillende energiebesparende strategieën te onderzoeken, rekening houdend met hun collecties, gebouw, systemen en meer. Het project draagt bij aan de lopende internationale inspanningen op het gebied van preventieve conservatie en duurzaamheid.
BELSPO
Energie besparen is een viervoudige uitdaging voor musea, omwille van hun taken op vlak van collectiebeheer, en hun complexe gebouwen, systemen en communicatie met stakeholders. Het oplossen van de grote energiebesparingspuzzel lukt het best door het interdisciplinair aan te pakken en met de steun van het management. Idealiter wordt deze uitdaging gecoördineerd door een persoon die het gebouw en/of de systemen vertegenwoordigt en een persoon die de collecties vertegenwoordigt. Zij zijn verantwoordelijk voor het informeren en betrekken van het management en andere belanghebbenden, intern en indien nodig extern.
Vanwege deze uitdagingen richt Climate2Preserv (C2P) zich op het slaan van bruggen, het creëren van interdisciplinaire inzichten en het aanbieden van hulpmiddelen en sjablonen om bepaalde specifieke taken uit te voeren.
Climate2Preserv stelt een methode of protocol voor dat is opgebouwd rond zes basisconcepten:
-
Het richt zich op het verminderen van het totale energieverbruik, niet uitsluitend op het reduceren van CO₂-uitstoot.
Het vertrekt vanuit een bestaande context. Hoewel sommige aspecten van het protocol zeker ook gebruikt kunnen worden om eisen voor een nieuw gebouw te formuleren, is dat niet het primaire doel.
-
Het richt zich op het behouden van het huidige risiconiveau van een collectie, tenzij een vermindering van (een specifiek) risico vereist is.
-
Het streeft ernaar de missie van de instelling te respecteren, maar kan suggesties doen om praktijken te veranderen die momenteel een grote impact op het energieverbruik hebben.
-
Het kan de voorkeur geven aan het behouden van robuuste en veerkrachtige binnenklimaatsystemen en -praktijken, zelfs als deze op fossiele brandstoffen werken. Deze benadering houdt rekening met de energiekosten voor de productie van systeemhardware en de impact daarvan op het globale energieverbruik.
-
Het vereist een gemotiveerd team met zowel technische als collectie-achtergrond, en ondersteuning van het management.
Basislectuur
- In ontwikkeling -
C2P-HANDBOEK (draft)
Het Climate2Preserv Handbook geeft een uitgebreid overzicht van het C2P-protocol. Het helpt je de situatie binnen je instelling te begrijpen, welke opties je hebt en hoe je de vereiste gegevensverzameling kunt opzetten.
KLIMAATVERKLARING
De nieuwste trends op het gebied van duurzaamheid en binnenklimaat, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, zijn samengevat in de meer algemene richtlijn Klimaatverklaring voor erfgoedorganisaties. Gecoördineerd in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed van Nederland.
ENERGIECRISIS
In het kader van de energiecrisis (2022-2023) is een praktisch document opgesteld dat mogelijke energiebesparende maatregelen op korte en middellange termijn suggereert.
Praktische tools
- In ontwikkeling -
CEAM (Climate and Energy Assessment for Museums) is een data-gestuurde software met grafische gebruikersinterface voor energie- en klimaatanalyse, inclusief 6 modules voor beoordeling van het binnenklimaat en voorspellingen van energiebesparing. De tool wordt geleverd met een Quick Start User Manual en YouTube-tutorials.
De poster Define Sustainable Indoor Climate for Cultural Heritage Preservation in an Existing Building is een stroomdiagram dat dient als richtlijn om een binnenklimaat te definiëren op basis van het werkelijke risico voor de collectie in relatie tot budgettaire middelen, capaciteitsopbouw en meer.
Het C2P-handboek bevat verder sjablonen om specifieke taken met betrekking tot energiebesparingsprojecten te coördineren: een meetplan helpt je je sensoren en gegevens bij te houden, een testtemplate kan dienen als richtlijn voor wat te overwegen vóór en tijdens prestatietests, een faciliteitenplan en uitleenovereenkomst die duurzame praktijk integreren, kunnen een stap zijn richting duurzamere uitleenpraktijken.
Trainingen
C2P Summer School
Het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) organiseerde samen met ICCROM en Academia Belgica (Rome) een internationale Summer School. De training vond plaats in Brussel van 1 tot 12 juli 2024 en verwelkomde 8 tandems: uit elke deelnemende instelling een technisch faciliteitsexpert en een conservatieprofessional, om energiebesparende strategieën te verkennen.
De deelnemers volgden theoretische cursussen, verkenden tools, bezochten casestudy’s en maakten oefeningen gebaseerd op echte gegevens. De zomerschool simuleerde een snelle doorloop van het protocol met focus op teamwork, analyse van documentatie, energiebesparingsstrategieën, besluitvorming en informatie-uitwisseling, en werd afgesloten met planningssessies op institutioneel niveau.
Analyse van temperatuur- en relatieve vochtigheidsgegevens
Het Getty Conservation Institute’s Managing Collection Environments Initiative (Los Angeles) en het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (Brussel) organiseerden een driedaagse workshop (27-28 juni + 4 juli 2022) gericht op de analyse van temperatuur- en relatieve vochtigheidsgegevens. De workshop stond open voor studenten, docenten en erfgoedprofessionals.
Dienstverlening
Wil je meer weten over de diensten die we aanbieden om je instelling duurzamer te maken? Heb je hulp nodig bij een project rond energiebesparing of ben je geïnteresseerd in een klimaatanalyse? Neem een kijkje bij onze diensten op het gebied van duurzaamheid en noodrespons, preventieve conservatie of gebouw- en monumentenzorg.
Gerelateerde publicaties
Developing Conservation-Focused Curriculum to Advance Analysis of Temperature and Relative Humidity Data
In 'Springer Proceedings in Archeology and Heritage, Cham, Switzerland: 2025' and part of 'International Conference on Collection Care: New Challenges in Preventive Conservation, Predictive Analysis and Environmental Monitoring'. Editors: Ángel F. Perles-Ivars, Laura Fuster-López and Emanuela Bosco. Authors: Vincent Beltran, Jeremy Linden and Annelies Cosaert
Enhance Performance and Reduce Engergy Use in Storage Areas: Two Belgian Case Studies
In 'Springer Proceedings in Archeology and Heritage, Cham, Switzerland: 2025' and part of 'International Conference on Collection Care: New Challenges in Preventive Conservation, Predictive Analysis and Environmental Monitoring'. Editors: Ángel F. Perles-Ivars, Laura Fuster-López and Emanuela Bosco. Authors: Annelies Cosaert, Geert Bauwens and Estelle De Bruyn.
Preserving for Eternity, Coding for Today: The Role of Pseudo-Developers in Cultural Heritage Institutions
In '2025 (The 3rd) Symposium on Museum Environmental Science, Proceedings of International Speakers, Beijing: National Museum of China, April 16-18'. Translators: Mingxin Ma and Yiming Li. Authors: Annelies Cosaert and Bhavesh Shah.
Energiebesparingen voor collectiebeherende instellingen: systeemkeuze en collectiebeleid in functie van museumbeleid
In '‘Installaties vs. Monument: verleden, heden, toekomst’, 19 april 2024, Mauritskazerne Ede', Wetenschappelijk-Technische groep voor Aanbevelingen inzake bouwrenovatie en monumentenzorg (WTA VL-NL). Authors: Annelies Cosaert, Sebastien Thomas and Marcin Zygmunt.
Tools for the Analysis of Collection Environments: Lessons Learned and Future Development
In 'Research Report'. Edited by Annelies Cosaert and Vincent Laudato Beltran. Los Angeles: Getty Conservation, 2022’. Authors: Annelies Cosaert, Vincent Laudato Beltran, Geert Bauwens, Melissa King, Rebecca Napolitano, Bhavesh Shah, and Joelle Wickens
Comparison of Temperature and Relative Humidity Analysis Tools to Address Practitioner Needs and Improve Decision-Making
In ‘Transcending Boundaries: Integrated Approaches to Conservation. ICOM-CC 19th Triennial Conference Preprints, Beijing, 17–21 May 2021’. Authors: Cosaert Annelies and Vincent L. Beltran
Climate2Preserv and Resilient Storage, Towards a Happy Marriage Between Energy Reduction and Adequate Collection Environments
In ‘Bulletin BRK-APROA 2021 TrimIV’. Authors: Cosaert Annelies and Estelle De Bruyn
La réserve durable, un modèle de réflexion pour la gestion des petites institutions culturelles
In ‘Païn, S. and Guillemard D., Conservation-restauration des biens culturels (CRBC), Dossier Conservation préventive, 2020, vol. 36’
Author: De Bruyn Estelle
Gekoppelde projecten
REFRESH - Water Cycle for Resilient Heritage (2024-2027)
Onder leiding van ons Labo monumenten en monumentale decoratie en in samenwerking met de Cel duurzaamheid, onderzoekt REFRESH hoe erfgoedlocaties bronnen kunnen zijn voor klimaatmitigatie, aanpassing en duurzame ontwikkeling door optimaal beheer van de watercyclus in en rond deze locaties. REFRESH brengt onderzoeksteams uit België, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk samen en richt zich op vier emblematische locaties: het Dogepaleis in Venetië, het Louvre in Parijs, het Gruuthuse Museum in Brugge en Blenheim Palace in Engeland. Het project analyseert de watercyclus op drie niveaus: de omgeving rond de gebouwen, de buitenkant van de gebouwen en ten slotte het interieur met de daarin bewaarde erfgoedobjecten.
Resilient Storage (2020-2022)
Resilient Storage was een pilootproject gericht op kleine tot middelgrote museumdepots om hen te helpen hun energieverbruik te verlagen terwijl de collecties beter behouden blijven. De focus ligt op kortetermijnverbeteringen met relatief lage kosten. De bevindingen van Resilient Storage zijn geïntegreerd in het C2P-project.
Partners Climate2Preserv
Nationale partners: KU Leuven, ULiège;
Case-study partners: Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België (KMSKB) (incl. Wiertz Museum) en het Koninklijk Belgisch Filmarchief - CINEMATEK;
Internationale partners: International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property, ICCROM en Academia Belgica;
Financierende instantie
